Op
zoek naar kaarten & routes... 
Op
zoek naar kaarten & routes... Bent u op zoek naar een topografische kaart van uw vakantieadres, een plattegrond van uw woonplaats, of wilt u de route weten naar uw oud-tante in Tjietjerkstradeel? We hebben die zaken allemaal niet op de Kartografie in Nederland site zelf, maar we bieden wel een aantal hulpmiddelen bij het zoeken:
1. Waar vind ik eenvoudige (kleinschalige) basiskaartjes van Nederland?
Op onze site 'Kartografie in Nederland' hebben we een aantal kleinschalige overzichtskaarten van Nederland beschikbaar gemaakt, in diverse formaten om te downloaden, printen of verder te bewerken...
Op de site van het Centraal Bureau voor Statistiek wordt de Basiskaart van Gemeenten, Buurten en Wijken digitaal beschikbaar gemaakt (in het ESRI shape-formaat).
2. Waar vind ik gedetailleerde (grootschalige) kaarten van Nederland op het Web?
De site 'Kartografie in Nederland' biedt zelf geen grootschalige (gedetailleerde) topografische kaarten of data van Nederland (of andere landen) aan. Wel hebben we een aantal kleinschalige overzichtskaarten van Nederland beschikbaar gemaakt.
Er is heel veel gedetailleerd kaartmateriaal gratis op internet te raadplegen: heel Nederland op grote schaal is geen probleem, kijk bijvoorbeeld maar eens op de sites van Lokatienet, Lokatienet Classic, Map24, Multimap, Andes, Plattegronden-online, Geodan of de CD-foon gids. Helaas zijn dit altijd "platte plaatjes", dwz stukjes kaart op je beeldscherm, waar je naar kan kijken en als screendump (=rasterplaatje) kopieren, maar waar je verder weinig mee kan.
Alterra, research instituut voor de groene ruimte, beheert het webportaal bodemdata.nl. De landsdekkende bodemkaart 1 : 50.000 is het bekendste bodemkundige product van Alterradat via dit webportaal ontsloten is. In de toekomst zullen via dit portaal ook andere bestanden ontsloten gaan worden: de geomorfologische kaart, landgebruikkaarten (LGN), historische landgebruikkaarten van Nederland (LGN).
3. Waar vind ik gedetailleerde (grootschalige) kaarten van Nederland op papier?
De genoemde kaarten kunt u het beste aanschaffen in de betere boekhandel. De winkels aangesloten bij de Vereniging van Reisboekhandels in Nederland specialiseren zich in kaarten van binnen- en buitenland.
Van de meeste steden en dorpen in Nederland kun je stadsplattegronden kopen, zie voor het aanbod ook de sites van de makers ervan, bijvoorbeeld Suurland Falkplan, Plattegronden-online of Distri plan.
De officiele Nederlandse topografische kaarten (bv de 'stafkaarten' 1:25.000, 1:50.000, maar ook luchtfoto's en herdrukken van oude kaarten) worden gemaakt door de Topografische Dienst Kadaster en kunnen daar ook direct besteld worden.
Een uitgebreide index van kaarten en plattegronden van de Benelux is te vinden op: http://www.landkaartenindex.nl/
4. Waar vind ik thematische (kleinschalige) kaarten van Nederland op het Web?
Thematische kaarten, waarop bijvoorbeeld industriegebieden staan of de bevolkingsaantallen per gemeente of de verkiezingsuitslag per provincie, zijn niet zo gemakkelijk op het Web te vinden. Eén bron is de de Internetversie van de Atlas van Nederland , een on-line versie van de papieren Nationale Atlas, waar inmiddels meer dan honderd kaarten zijn te raadplegen. Nadeel is dat het wat oudere kaarten zijn.
Alterra, research instituut voor de groene ruimte, beheert het webportaal bodemdata.nl. De landsdekkende bodemkaart 1 : 50.000 is het bekendste bodemkundige product van Alterra, dat via dit webportaal ontsloten is. In de toekomst zullen via dit portaal ook andere bestanden ontsloten gaan worden: de geomorfologische kaart, landgebruikkaarten (LGN), historische landgebruikkaarten van Nederland (LGN).
Voor de rest is een goede plekken om met zoeken te beginnen het Centraal Bureau voor Statistiek (voor statistische data en van 'buurt-in-beeld' ook kaarten). En hier wordt bijvoorbeeld ook de Basiskaart van Gemeenten, Buurten en Wijken digitaal beschikbaar gemaakt (in het ESRI shape-formaat).
5. Waar vind ik digitale data voor kaarten van Nederland?
Als je de kaartjes wil bewerken of in programma's gebruiken, moet je de data zelf hebben. Het is in Nederland geen probleem om deze data te vinden, maar je zult er voor moeten betalen. Je moet ervoor naar leveranciers van digitale topografische data. Dan zijn er aan de ene kant de commerciele aanbieders (oa. Andes data, Geodan, Teleatlas, AND, NavTech) en aan de andere kant de (semi)overheidsinstellingen. Van die laatste zijn vooral handige of
Zoeken naar digitala data kan ook met gespecialiseerde webservices:
6. Waar vind ik luchtfoto's van Nederland?
Voor luchtfoto's zijn er meerdere bronnen. Landsdekkende karteringen zijn beschikbaar van:
Ook kan je Gemeenten vragen, veel daarvan laten ook luchtfoto's maken, die als voordeel hebben dat ze vaak in kleur zijn. Deze foto's zijn vaak gemaakt door bedrijven als KLM-Aerocarto of Aerophoto-schiphol.
7. Waar vind ik kaarten van het buitenland?
Er zijn enorm veel bronnen voor kaarten van andere landen. Kijk bijvoorbeeld eens hier:
Wilt u dit soorten kaarten in handen hebben, dan kunt u ze beste aanschaffen in de betere boekhandel. De winkels aangesloten bij de Vereniging van Reisboekhandels in Nederland specialiseren zich in kaarten van binnen- en buitenland.
8. Waar vind ik (informatie over) kaarten en GIS speciaal voor scholieren?
De kaarten/atlassen
& de GIS
pagina's van het digitale Aardrijkskundelokaal. Deze site is in eerste instantie
bedoeld voor leerlingen in het voortgezet onderwijs, maar ook andere leerlingen,
studenten en docenten zijn van harte welkom. Surf naar http://www.digischool.nl/ak/.
9. Hoe vind ik de route van Y naar Z?
Voor routes van
heel Europa zijn er vele routeplanners op het web. Overzichten vind u oa. op http://eddiepoppe.cambridgelaan.nl/routelinks.htm
(met beschrijving en waarderingen) en op http://route.pagina.nl/.
De Fietsersbond houdt op zijn site een overzicht van fietsrouteplanners bij, zie http://www.fietsersbond.nl/
10. Hoe vind ik de geografische locatie (lengte & breedte) van een plaats?
Een goede site om steden en de wat grotere dorpen wereldwijd op geografische lengte
en breedte op te zoeken is de Global Gazetteer (version 1.2 - http://www.fallingrain.com/world/).
Wilt u meer locaties of meer precisie, dan zult u op bestaande kaarten en atlassen
moeten zoeken. Ook dat kan voor bepaalde landen wel op het internet, zo kun
je voor Europa plaatsen zoeken op de Multimap site (http://www.multimap.com),
daar staan dan ook coördinaten van het centrum van de kaart vermeld. Die
coördinaten zijn zowel in het lokale stelsel (voor Nederland RD = Rijksdriehoeksnet),
als in geografische breedte en lengte.
Omrekenen tussen het RD-stelsel en geografische coördinaten kan trouwens
worden gedaan op de site http://web.inter.nl.net/hcc/Ed.Stevenhagen/groeven/geo/rdlatlon.htm),
voor Belgische coördinaten in het Lambert-stelsel kunt u een programma
downloaden op http://www.ngi.be/NL/NL4-2.shtm.
11. Hoe worden locaties in Nederland eigenlijk gemeten/opgeslagen: Officiële coördinatenstelsels van Nederland
Er blijkt in praktijk vaak nog onduidelijkheid te zijn over het gebruik van en de relatie tussen de verschillende nationale (RD, NAP), Europese (ETRS89, EVRS) en mondiale coördinatenstelsels (WGS84, ITRS). Referentiestelsels in nationaal, Europees en mondiaal verband zijn het aandachtspunt van de Subcommissie Geometrische Infrastructuur van de Nederlandse Commissie van Geodesie. Als Subcommissie zien zij het als taak het juiste gebruik van coördinatenstelsels in Nederland te bevorderen, en ze hebben daar dan ook onder andere een webpagina over: Officiële coördinatenstelsels van Nederland
12. Hoe vind ik de hoogte van een plaats?
Voor elke plek in Nederland kunt u een behoorlijk nauwkeurige hoogte vinden door intikken van een postcode op de site "Hoe hoog woont U?" van het Geoloket Rijkswaterstaat. Deze data is afkomstig van de Algemene Hoogtekaart Nederland (AHN, zie http://www.ahn.nl/), waarin de Rijkswaterstaat Adviesdienst GeoInformatie (vroeger Meetkundige Dienst) haar, met behulp van laseraltimetrie gemaakte, nauwkeurige hoogtemetingen van heel Nederland beschikbaar maakt.
13. Wat is NAP (Normaal Amsterdams Peil) of hoe worden de hoogten in Nederland bepaald?
Voordat in de zeventiende eeuw een landelijke maat werd vastgesteld, gebruikte
elke streek zijn eigen peilingen om de waterhoogtes te meten. In 1624 werd
aan de Spaarndarnmerdijk en aan de Nieuwe Brugge een waterpeil vastgesteld
dat naarmate het meer werd gebruikt de naam Stadspeyl kreeg. Burgemeester Johannes
Hudde van Amsterdam liet in 1683 het gemiddelde zornervloedpeil van het IJ
vastleggen op marmeren stenen, die in acht sluizen werden geplaatst. In de
Eenhoornsluis in de Korte Prinsengracht is nog steeds één van
die stenen te zien, met daarop de tekst: ‘Zeedijks hooghte zijnde negen
voet 5 duym hoven stadspeil.’
Het
Stadspeyl werd uiteindelijk omgedoopt tot Amsterdams Peil. Door waterpassing
werd het Amsterdam Peil vervolgens overgebracht naar andere delen van Nederland.
Eind zeventiende eeuw werd voor het eerst een grote landelijke controle uitgevoerd:
de eerste ‘nauwkeurigheidswaterpassing’. Het bleek dat veel van
de peilmerken in het land hoger of lager stonden dan die van Amsterdam. Na
een nieuwe berekening werd in 1818 het Amsterdams Peil hij koninklijk besluit
landelijk van toepassing verklaard en omgedoopt tot Normaal Amsterdams Peil.
Een tweede landelijke controle volgde in de jaren twintig tot en met veertig
van de vorige eeuw. De twee centimeter verschil waarover nu wordt gesproken,
is het verschil tussen die tijd en nu. De heipaal op de Dam werd in 1953 in
de grond geboord, maar voor het publiek is daarvan dus alleen een deksel te
zien. Daarom is later in de Stopera een model gebouwd waar bezoekers NAP 0 "recht
in de ogen" kunnen kijken.
De heipaal onder de Dam is niet de enige die het NAP aangeeft. In Nederland
zitten ongeveer 250 van deze heipalen in de grond. Die zijn niet toegankelijk.
Wel te zien zijn ‘de peilmetingen’: bronzen bouten die in stabiele
plekken als bruggen en gebouwen zijn geboord. Van deze peilmetingen zijn er
rond de 35.000 in Nederland. Dit wordt het secundaire net genoemd; de ondergrondse
heipalen vormen het primaire net. De bovengrondse peil- metingen worden elke
tien jaar opnieuw bepaald, omdat de grond beweegt. Zo leiden inklinking van
kleigrond en gaswinning in de loop der jaren tot hoogteverschillen.
De ondergrondse heipalen rusten op of steken in de stugge pleistocene zandlaag.
Van de pleistocene zandlaag dacht men lang dat die niet bewoog, maar dat blijkt
wel zo te zijn. In 2004 voor het eerst werd het ondergrondse net van peilmerken
voor het NAP compleet bijgesteld (zie nieuwsartikel -
Bron: Het Parool, 26 mei 2004).
Verdere, uitgebreide, achtergrondinformatie is te vinden op de site van Frans
Kwaad
(http://home.tiscali.nl/~wr2777/NAP-niveau.htm).
14. Waar vind ik oude kaarten?
Met 'oude kaarten' bedoelen we hier alles van antieke 17e-eeuwse manuscripten tot stadplattegronden uit 1970...
Om oude kaarten in te zien zijn er twee belangrijke bronnen: Ten eerste de Rijksarchieven, met het Algemeen Rijksarchief in Den Haag (tegenwoordig Nationaal Archief geheten) en provinciale vestigingen in alle provinciehoofdsteden (zie http://www.archiefnet.nl/). Voor oude kaarten van een bepaalde plaats kunt u het beste naar het Rijksarchief in de betreffende provincie of een kaartenverzameling in de buurt. Daarnaast hebben sommige grotere steden ook een eigen archief.
Ten tweede de grote kaartverzamelingen in ons land:
| Nederlands Scheepvaartmuseum (Amsterdam) | Koninklijke Bibliotheek (Den Haag) |
| Bibliotheek Vrije Universiteit (Amsterdam) | Universiteitsbibliotheek Leiden |
| Universiteitsbibliotheek Amsterdam (-> kaarten,atlassen,etc) | Maritiem Museum "Prins Hendrik" (Rotterdam) |
| Nationaal Archief (vroegere Algemeen Rijksarchief) | Faculteit Ruimtelijke Wetenschappen, Universiteit Utrecht |
Een speciale categorie is dan nog de 'Bonnebladen' van de vroegere Topografische Inrichting uit de periode (1864-1940), op schaal 1:25.000: Deze zijn nu beschikbaar via de site http://www.historische-kaarten.nl/ in digitale of geprinte vorm.
Oude kaarten kopen kun je gewoon bij een antiquaar die in kaarten handelt. We zouden er een aantal kunnen noemen, maar voor een beter overzicht: via Oddens' bookmarks (http://oddens.geog.uu.nl/) vindt u een vrij volledig en up-to-date overzicht (kies "browse" en dan "II.Sellers of Cartographic Material" en vul dan bij 'Subcategory' in "Antiquarian" en bij 'Country' natuurlijk "Netherlands". Prijzen variëren enorm, daar kunnen we weinig zinnigs over zeggen... Voor reproducties kunt u ook terecht bij reguliere boekhandels, zaken als De Slechte hebben vaak hele afdelingen met reproducties (en soms zelfs originelen).
Verder zijn er nog interessante engelstalige sites als u belangstelling hebt voor Historische Kartografie:
15. Wat is Kartografie en wat doet een Kartograaf?
Voor deze vragen verwijzen we u naar de pagina "Dit is Kartografie", waar onder andere definities, een presentatie over kartografie en een scholieren-interview over wat kartografen doen.
16. Waarom past mijn digitale kaart niet op Google Maps/Google Earth..?
Het echt juiste antwoord op deze vraag is: Dat weten we niet. Het kan namelijk aan heel veel dingen liggen, waar we (en u misschien ook) geen weet van en geen controle over hebben... Maar in veel gevallen is het simpele en verrassende antwoord: Omdat de beelden in GoogleMaps/Google Earth niet goed passen.
De inpassing van de verschillende satellietbeelden en luchtfoto's is maar zozo, en dat is niet verwonderlijk, want ze moeten voor heel de wereld al die in verschillende projectiesystemen (en geografische datums) opgeslagen beelden passend krijgen, dus dat kan nooit voor de hele wereld overal heel precies zijn. Je kunt immers platte beelden en kaarten niet zonder vervormingen op een bol projecteren en andersom...
Het beste voorbeeld waar je dit kan zien is aan de site http://www.vindjeeigenhuis.nl/. Daar staan de kadasterkaarten van Nederland, die oorspronkelijk heel precies in het Nederlandse Rijksdriehoekstelsel opgeslagen zijn, geprojecteerd op (in dit geval) Google maps. Tussen de Google-kaart en -foto's en de kadasterkaart zit in Enschede een afwijking van vele meters naar het Oosten, in Delft vele meters naar het Zuid-Westen, maar ze zijn in Amersfoort vrijwel precies goed -- En als je dan weet dat de projectie van het Rijksdriehoekstelsel zo gemaakt is dat het middelpunt Amersfoort is en de vervormingen toenemen naarmate je meer van dat middelpunt weggaat, dan is dat ineens logisch...
Waar zoek ik nog verder naar een specifieke kaart op het Internet?
Er zijn nog verdere speurmogelijkheden op het Web beschikbaar:
 |
 laatste verandering 17/04/07 -- vragen of opmerkingen |