Gebruik de knoppen links om te zoeken in de database, hulp te krijgen bij het gebruik van de database of de informatie over het woordenboek (die u nu leest) te zien.
Online versie – Ontstaan – Indeling – Hoofdtermen, synoniemen, neventermen – Schrijfwijze – Buitenlandse equivalenten
Dit online Kartografisch Woordenboek is de digitale versie van het woordenboek dat in 1991 in druk uitkwam, samengesteld door de werkgroep Kartografische Terminologie van de Nederlandse vereniging vgoor Kartografie (E.S Bos, P.W. Geudeke, F.J. Ormeling, A.H. Sijmons en G.F. Willems). De omzetting naar een database en de ontsluiting daarvan via de Kartografie in Nederland website is uitgevoerd door Barend Köbben.
In de online versie ontbreken helaas de verklarende figuren die in de gedrukte versie van 1991 waren opgenomen. Verder is de inhoud gelijk, meer moderne lemma's (als bv. OpenGIS) zult u er dus niet in aantreffen... Heeft U suggesties voor veranderingen, aanvullingen of verbeteringen, mail deze dan naar kartoweb@itc.nl.
Het woordenboek is systematisch ingedeeld. In de gedrukte versie waren de vaktermen ondergebracht in 10 hoofdstukken, elk weer onderverdeeld zijn in een aantal subhoofdstukken. De nummers en de titels van de hoofdstukken en subhoofdstukken staan vermeld in de inhoud. Binnen de subhoofdstukken zijn de termen ook nog zo goed mogelijk systematisch geordend maar ze worden wel doorlopend genummerd. Indien een term meerdere betekenissen heeft, is elke definitie onderscheiden met een kleine letter, bijvoorbeeld (a) en (b). In de definities van de termen wordt door middel van een sterretje verwezen naar andere termen. Meestal zijn dit verwijzingen naar verwante termen; via het alfabetische register kunnen ze worden opgezocht. De verwijzingen zijn beperkt, ze zijn bedoeld als een bescheiden hulpmiddel bij het gebruikvan het woordenboek.
Hoofdtermen, synoniemen, neventermen
Voor bepaalde
objecten of begrippen zijn meerdere termen in omloop. Waar dat het geval
is heeft de werkgroep gekozen voor de - haars inziens - meest gebruikelijke
term als hoofdterm, met de bedoeling tot een standaardisatie van de vakterminologie
te komen.
Eventuele synoniemen zijn vermeld na de definitie van de betreffende term
en worden aangeduid met de afkorting Syn:. Waar twee termen naar de mening
van de werkgroep gelijkwaardig zijn (bijvoorbeeld kaartsymbool en kaartteken
of randgegevens en randinformatie) is dit in een opmerking vermeld; dit
gebeurt ook voor termen die in het gebruik beperkt zijn tot bepaalde vakgebieden
(bijvoorbeeld declinatie en variatie). In al deze gevallen zijn beide termen
vet gezet.
In sommige definities of opmerkingen komen neventermen voor. Dit zijn termen
die nauw verwant zijn aan de hoofdterm maar die volgens de werkgroep geen
afzonderlijke definitie nodig hebben. De neventermen worden aangeduid door
een nummer tussen haakjes; ze komen ook voor als trefwoord in het register.
De
vaktermen zijn gespeld volgens de officiële Woordenlijst van de Nederlandse
Taal (1954) en Van Dales Groot woordenboek der Nederlandse Taal (1984).
In alle gevallen werd de voorkeurspelling gehanteerd echter met uitzondering
van kartografie, kartografisch en kartograaf. Voor de tekst van de definities
gelden dezelfde uitgangspunten.
Bij termen die zijn samengesteld uit een bijvoeglijk naamwoord gevolgd
door een zelfstandig naamwoord is in de vermelding steeds deze volgorde
aangehouden.
Gedeelten van termen die in het dagelijks spraakgebruik en ook wel in de
vakliteratuur worden weggelaten, zijn tussen haakjes geplaatst bijvoorbeeld
(kaart)schaal, (druk)plaat, (geografische) breedte.
Voor iedere term
wordt-voor zover mogelijk-de overeenkomstige Engelse, Franse en Duitse term
gegeven. Ter wille van de eenvoud is er bij de buitenlandse equivalenten
niet gestreefd naar volledigheid. Op enkele uitzonderingen na is steeds maar één buitenlandse term opgenomen;
verder is afgezien van het gebruik van haakjes bij deze termen.
De buitenlandse termen werden voor een groot deel ontleend aan
de tweede druk van de Multilingual Dictionary of Technical Terms in Cartography
van de International Cartographic Association (ICA).
Daarnaast werd ook veel gebruik gemaakt van handboeken en woordenlijsten in genoemde
talen en van andere meertalige technische woordenboeken. De voornaamste bronnen
staan vermeld in de literatuurlijst. Tot slot moet nog vermeld worden dat enkele
buitenlandse collega's behulpzaam zijn geweest.
In 1964 werd door de International Cartographic Association (ICA) een commissie ingesteld met als opdracht het definiëren, classificeren en standaardiseren van de kartografische terminologie. De commissie stelde zich tot doel te komen tot een Multilingual Dictionary of Technical Terms in Cartography en wel met behulp van een groot aantal nationale werkgroepen. In Nederland werd daartoe, binnen de Nederlandse Vereniging voor Kartografie, in 1966 de werkgroep Kartografische Terminologie gevormd. De bemoeienissen van de commissie en de werkgroepen resulteerde in 1973 in de eerste druk van de Multilingual Dictionary (MD1). Na het gereedkomen van deze eerste druk ontstond het plan een apart Nederlands vakwoordenboek te maken. Eind 1976 wilde de werkgroep dit project gaan aanpakken maar op hetzelfde ogenblik kregen wij het verzoek van de ICA commissie om mee te werken aan de tweede druk van de Multilingual Dictionary (MD2) die voorbereid werd. Van 1976 tot 1980 heeft de werkgroep zich hiermee beziggehouden. Aanvankelijk wilden wij met het werk aan het Nederlands woordenboek wachten op het verschijnen van MD2, dit werd echter steeds weer uitgesteld. In 1983 werd begonnen met de voorbereiding van wat wij in die tijd noemden het Kartografisch Vakwoordenboek. Alhoewel nog niet verschenen zou MD2 het uitgangspunt blijven voor ons woordenboek; de werkgroep kende immersdeinhoudvandetweede druk door alle wijzigingsen aanvullingsbladen die wij van de ICA-commissie hadden ontvangen.
Het Kartografisch
Vakwoordenboek werd als voorlopige versie gepubliceerd in het Kartografisch
Tijdschrift in de jaren 1985-1987 en wel in de vorm van aparte katernen.
De voorlopige versie was, zoals gezegd, gebaseerd op MD1 en het manuscript
voor MD2, zowel voor wat betreft de keuze van de termen als voor de indeling
en de nummering. Toen het geheel voltooid was kwam de werkgroep tot de conclusie
dat een grondige revisie noodzakelijk was voordat tot definitieve publicatie
kon worden overgegaan. De werkgroep besloot om de band met de MD los te laten
en het Nederlands woordenboek naar eigen inzicht te gaan inrichten. De voormalige
hoofdstukken 1 en 0 werden samengevoegd; er kwam een nieuw hoofdstuk (10) Digitale
informatieverwerking waarin aandacht wordt besteed aan recente ontwikkelingen
in de kartografie. Bij de revisie kwamen verder de volgende zaken aan de
orde: het kritisch bekijken van alle definities; het toevoegen van ontbrekende
termen; het toevoegen van de Engelse, Franse en Duitse equivalenten bij iedere
term; het vervaardigen van een aantal afbeeldingen ter verheldering van de
tekst. Tenslotte werd ook de ordening van de termen binnen ieder hoofdstuk
ingrijpend herzien en daarmee samenhangend de nummering van de termen.
Het woordenboek is natuurlijk op de eerste plaats het produkt van de gezamenlijke
inspanning van de werkgroepleden. Aparte vermelding verdient echter onze secretaris
Drs. P.W. Geudeke die niet alleen het resultaat van de vele besprekingen steeds
nauwgezet heeft vastgelegd maar die vooral in de eindfase zeer veel werk heeft
verzet, onder meer bij de moeilijke herordening van het woordenboek en het
persklaar maken van de kopij.
De werkgroep wil graag al diegenen bedanken die behulpzaam zijn geweest bij de totstandkoming. Genoemd moeten worden: Drs. M.A. Damoiseaux, Dr. J.J.C. Piket en A.H. Verroen die de voorlopige versie in zijn geheel kritisch hebben doorgelezen en van commentaar hebben voorzien; Ir. A.J. Kers die het laatste concept nog eens heeft doorgenomen; A. Ras die in de laatste fase geholpen heeft bij de kopijvoorbereiding. Tot slot natuurlijk onze dank aan de twee instellingen die wezenlijk bijdroegen aan de realisatie van het project: de Topografische Dienst te Emmen waar het zeer omvangrijke typewerk (inclusief de vele revisies en de vervaardiging van de registers) werd verricht en Wolters-Noordhoff Atlasprodukties te Groningen die de fysieke produktie (zetten, drukken en binden) voor haar rekening heeft genomen.
laatste verandering 19/10/05 -- vragen of opmerkingen |